Onderzoek doen betekent ook verantwoord omgaan met je deelnemers, hun gegevens en de impact van jouw onderzoek.
Ethische overwegingen zorgen ervoor dat je onderzoek veilig, eerlijk en respectvol verloopt. Veel opleidingen en organisaties hanteren hiervoor richtlijnen of een ethische commissie.
Het negeren van deze aspecten kan leiden tot schade voor deelnemers, ongeldig verklaard onderzoek of zelfs juridische problemen.
Belangrijkste principes van ethisch onderzoek
Informed consent (geïnformeerde toestemming)
Deelnemers weten precies wat het onderzoek inhoudt, wat er met hun gegevens gebeurt en dat deelname vrijwillig is. Dit leg je vast in een toestemmingsformulier dat deelnemers vooraf ondertekenen. Deze kun je zelf maken, krijg je van jouw onderwijsinstelling of download hier een standaard toestemmingsformulier:
Vrijwillige deelname en recht op stoppen
Deelnemers mogen op elk moment, zonder opgaaf van reden, stoppen. Ook als ze al eerder toestemming hebben gegeven.
Privacy en vertrouwelijkheid
Verzamel geen onnodige persoonsgegevens. Sla gegevens veilig op (met wachtwoord of versleuteling). Verwerk data anoniem of pseudoniem waar mogelijk.
Minimale belasting voor deelnemers
Zorg dat deelname geen onnodige stress, risico’s of tijdsdruk oplevert.
Transparantie
Wees eerlijk over je doelen, financiering en wat er met de resultaten gebeurt en deel je resultaten indien mogelijk met de deelnemers.
AVG en wetgeving
In Nederland geldt de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Controleer altijd of je voldoet aan de eisen, zeker als je persoonsgegevens verzamelt of verwerkt.
Meer informatie over privacyrechten:
3.7.1
Beschrijf per onderdeel welke ethische overwegingen je hebt gemaakt.
Onderdeel | Beschrijving |
Doel van het onderzoek | ㅤ |
Risico’s voor deelnemers | ㅤ |
Maatregelen om risico’s te beperken | ㅤ |
Verzamelde gegevens | ㅤ |
Opslag en beveiliging | ㅤ |
Anoniem/pseudoniem | ㅤ |
Toestemmingsprocedure | ㅤ |
Recht om te stoppen | ㅤ |
Eventuele goedkeuring ethische commissie | ㅤ |
Voorbeeld
Onderdeel | Beschrijving |
Doel van het onderzoek | In kaart brengen van stressfactoren bij eerstejaarsstudenten. |
Risico’s voor deelnemers | Mogelijke emotionele reacties op vragen over stress en welzijn. |
Maatregelen om risico’s te beperken | Neutrale formulering van vragen, verwijzing naar studentenpsycholoog bij heftige reacties. |
Verzamelde gegevens | Leeftijd, geslacht, studiejaar, antwoorden op stressvragenlijst. |
Opslag en beveiliging | Gegevens in versleutelde Excel op beveiligde server van school. |
Anoniem/pseudoniem | Pseudoniemen in plaats van echte namen, lijst met codes apart bewaard. |
Toestemmingsprocedure | Schriftelijk toestemmingsformulier voorafgaand aan deelname. |
Recht om te stoppen | Vermeld in introductietekst en toestemmingsformulier. |
Eventuele goedkeuring ethische commissie | Niet vereist bij dit kleinschalige onderzoek, wel afgestemd met begeleider. |
Ethische check voor jouw onderzoek
Heb ik toestemming gevraagd en vastgelegd?
Weten deelnemers waarvoor hun gegevens worden gebruikt?
Kan ik mijn data veilig opslaan en beschermen?
Kan mijn onderzoek schade veroorzaken (fysiek, psychisch, sociaal)?
Ben ik transparant geweest over het doel en de impact van mijn onderzoek?
Nu je hebt vastgelegd hoe je ethisch verantwoord te werk gaat, is het belangrijk om ook stil te staan bij de beperkingen van je onderzoek. Geen enkel onderzoek is perfect: elke methode kent grenzen, praktische uitdagingen of factoren die je resultaten kunnen beïnvloeden. In 3.8 breng je deze beperkingen in kaart, zodat je ze later eerlijk en duidelijk kunt benoemen in je verslag.
Made with Bullet